Recht op een eerlijk proces: de spanning tussen veiligheid en rechtsstaat principes
- Nina Welters
- 3 jun
- 3 minuten om te lezen
Een ieder heeft recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat bij de wet is ingesteld.[1] Artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens geeft iedereen het fundamentele recht op een eerlijk proces, ongeacht het delict. Een recht dat uit dit artikel voortvloeit, is het recht op een raadsman, ofwel een advocaat. Het klinkt simpel en afgebakend, maar wat gebeurt er als het praktisch onmogelijk lijkt om dit recht te verwezenlijken?
Wel of geen advocaat?
Om de opkomende juridische problematiek binnen dit onderwerp te begrijpen, is het van belang om het recht op een advocaat binnen het Nederlandse strafrecht uiteen te zetten. Hoewel men aan artikel 6 EVRM het recht op rechtsbijstand ontleent, is deze bijstand geen verplichting.[2] In sommige gevallen kan de verdachte een advocaat toegewezen krijgen, bijvoorbeeld in voorlopige hechtenis en in het jeugdstrafrecht.[3] Naast het recht op een advocaat heeft de verdachte ook het recht op informatie, wat benoemd staat in artikel 27c Sv.[4] Dit houdt in dat een verdachte recht heeft op informatie over zijn of haar rechten, maar ook recht op inzage van zijn of haar dossier (art. 30 Sv.). Ook mag de verdachte getuigen ondervragen, volgens artikel 263 Sv.
Dat er in beginsel geen plicht tot het hebben van een advocaat bestaat, neemt niet weg dat het belang ervan wel groot kan zijn. Zij zijn gespecialiseerd in specifieke juridische takken, waardoor hun rol cruciaal is zodra een zaak complex wordt. De verantwoordelijkheid van een advocaat is dan ook primair het beschermen van de rechten en belangen van de cliënt.[5] Met alle rechten die de verdachte toekomt, is kan het belangrijk zijn dat er een advocaat aanwezig is die deze rechten waarborgt. Daarnaast staat het recht, en daarmee ook het strafrecht, er in het algemeen om bekend dat het gebruikte juridisch jargon voor moeilijk te begrijpen taal zorgt voor de verdachte.[6] Hierin schuilt een ander belang van het hebben van een advocaat: zij kunnen als het ware dienen als tolk van de juridische taal, zodat de verdachte beter begrip heeft van het verloop van de zaak, maar ook het tenlastegelegde en het vonnis.
De risico’s van het vak
Het belang van een advocaat voor een verdachte is duidelijk; al moet ook rekening worden gehouden met de andere zijde van de medaille. Het zijn van een strafrechtadvocaat kan namelijk in beginsel al veiligheidsrisico’s met zich meebrengen: volgens de Nederlandse Orde van Advocaten krijgt zeker de helft van advocaten te maken met verschillende vormen van agressie en intimidatie tijdens het werk. Het schikt advocaten daarom om de behandeling van een zaak te kunnen weigeren, wegens hun veiligheid of andere redenen.[8] Het strafrecht is een van de vakgebieden waarvan de kans op geweld het grootst is.[9]
Een belangenafweging
Het belang van de verdachte en de veiligheid van de advocaat staan haaks op elkaar, waardoor het een makkelijke oplossing lijkt om één van de twee belangen zwaarder te laten wegen. Het is van cruciaal belang dat dat niet gebeurt. De band tussen een advocaat en een cliënt berust namelijk op vertrouwen, iets wat essentieel is voor effectieve rechtsbijstand.[10] Indien, bijvoorbeeld, het belang van de veiligheid van de advocaat zwaarder weegt, kan dit een gevoel van wantrouwen bij de verdachte opwekken. Dit zou ervoor kunnen zorgen dat het gehele systeem van verdediging binnen het strafrecht een klap oploopt. Andersom is het ook contraproductief als het geweld richting advocaten toe blijft nemen. Daarom is het belangrijk om advocaten te ondersteunen door initiatieven te bieden die de veiligheid en weerbaarheid kunnen vergroten. De Nederlandse orde van de advocaten neemt hier het voortouw in, met een noodtelefoon, een veiligheidsscan voor een woning of kantoor en weerbaarheidstrainingen.[11]
Conclusie
Een precies antwoord op dit dilemma is nog moeilijk te formuleren. Aan een kant is het, door het juridisch jargon en de complexiteit van zaken, essentieel dat verdachten hun recht op rechtsbijstand uit kunnen oefenen zonder problematiek. Aan de andere kant is het, in verband met toenemende intimidatie, ook cruciaal om de veiligheid van advocaten te waarborgen. Een goed beginpunt is om advocaten een veiliger gevoel te geven door ze initiatieven aan te bieden zoals de Nederlandse Orde van Advocaten daarmee begonnen is.
[1] Artikel 6 EVRM.
