De eenwording van Europees economisch strafrecht

Misdadigers zullen altijd op zoek zijn naar manieren om hun criminele geld te verdoezelen. Tegelijkertijd proberen terroristische organisaties financiering te vinden. De Wet ter voorkoming en financiering van terrorisme (in vervolg: Wwft) probeert deze vorm van criminaliteit tegen te gaan. Steeds vaker hebben strafbare feiten een grensoverschrijdend element, wat noopt tot onderlinge samenwerking tussen Europese lidstaten en het centraliseren van bijvoorbeeld toezichthouders. Opmerkelijk genoeg is de Wwft met name een nationale aangelegenheid.

Het (gedeeltelijk) aannemen van het antiwitwaspakket door de Raad van de Europese Unie en het Europees Parlement onderkent daarmee de verschuiving van fragmentatie naar harmonisatie. Uiteindelijk zal dit pakket leiden tot een vervanging van de Wwft. Dit artikel zal daarom een aantal belangrijke veranderingen langsgaan die de Europese harmonisatie teweegbrengen.

Beeld: Renaat van Vuuren

Europees antiwitwaspakket

Het wetsvoorstel komt niet helemaal uit de lucht vallen. Uit het actieplan van de Europese Commissie blijkt de wens om witwaspraktijken uitvoeriger aan te pakken. Het Anti-Money Laundering (in vervolg AML) pakket bestaat uit drie verordeningen en één richtlijn. Met dit pakket komen alle regels voor de particuliere sector in één verordening te staan. Dit betekent dat door heel de Europese ruimte dezelfde regels komen te gelden.[1] Een positieve verandering, gezien hierdoor mazen in de wet worden gedicht. De ratio achter de nieuwe wetgeving betreft met name: het centraal organiseren van toezicht en het verbeteren of afstemmen van bestaande wetgeving.[2]

Verscherpte due diligence

De eerste verandering die de nieuwe Europese wetgeving teweegbrengt is een verscherping in de due diligence van meldingsplichtige entiteiten. Onder deze zogenaamde ‘poortwachters’ vallen onder andere: banken, vermogensbeheerders en crypto-activa beheerders, maar ook notarissen en advocaten. Hierbij valt te denken aan een verscherpt cliëntenonderzoek bij grensoverschrijdende correspondentrelaties of transacties.[3] Voor financiële instellingen zullen zeer vermogende zakenrelaties hier ook onder vallen.[4]

Het idee van een meldingsplicht bestond al met de Wwft. Echter breidt de nieuwe wetgeving deze meldingsplicht uit naar de crypto sector en handelaren in luxegoederen. Óók voetbalclubs en makelaars zullen bij hoogwaardige transfers, investeringen en sponsordeals de identiteit van hun cliënten moeten verifiëren. In zekere zin worden de materiële verplichtingen geharmoniseerd.[5]

Nog belangrijker dan een uitbreiding van de meldingsplicht, is de verandering van de aard van de melding. Deze verandering geschiedt van een ‘ongebruikelijke transactie’ naar een ‘verdachte transactie’. Inhoudende dat de poortwachters een subjectieve inschatting zullen moeten maken of een transactie verdacht is of niet: “Melders moeten onverwijld op eigen initiatief melden indien zij weten, vermoeden of redelijkerwijs kunnen vermoeden dat geldmiddelen of activiteiten verband houden met criminaliteit of terrorismefinanciering (artikel 69 AMLR).” Voor deze risico-gebaseerde inschatting bestaan echter richtlijnen en handvatten van de Financial Action Task Force (FATF).[6]

Tegen deze systematiek vallen enkele bezwaren te maken. De financiële sector ligt al een aantal jaren onder de loep van het OM, wat heeft geleid tot dure schikkingen. Als gevolg hiervan zit de sector niet te wachten op een risico-gebaseerd systeem. Toezichthouders zouden meer coulance moeten tonen voor de sector om proportioneel te kunnen handelen in lage risicogevallen.[7]

AMLA

De tweede, en wellicht meest opmerkelijk grote verandering, is het oprichten van de Anti-Money Laundering and Countering the Financing of Terrorism Authority (kortweg: AMLA). Deze organisatie, gevestigd te Frankfurt, is in het leven geroepen door aanname van een specifieke verordening.  In tegenstelling tot de andere veranderingen bestaat deze organisatie al sinds 2025. Tijdens het parlementaire proces was het nog de vraag of een specifieke instantie werd opgericht. De huidige toezichthouder is de Europese bankautoriteit (EBA), maar uiteindelijk werd een nieuwe instantie geprefereerd.[9]

Men kan zich deze autoriteit voorstellen als een waakhond, tevens spin te midden van het Europese web van toezichthouders. Dit web is een aaneengesloten netwerk van nationale financiële-inlichtingseenheden (FIE’s) die controleren of meldingsplichtigen voldoen aan deze verplichtingen. Kort gezegd functioneert de AMLA als centraal punt voor samenwerking tussen toezichthouders, hieronder valt ook de bemiddeling bij eventuele geschillen.[10]

Onder de directe taken van de AMLA valt onder andere het opstellen van technische reguleringsnormen. Daarnaast is de organisatie belast met toezicht op de uitvoering van gerichte financiële sancties.[11][12]

UBO

De derde verandering betreft de verandering van een belangrijke definitie in onze huidige Wwft. In de praktijk zal deze verandering geen groot verschil maken. Desalniettemin is het begrip fundamenteel voor onze Wwft en daarmee noemenswaardig. De uiteindelijke belanghebbende (of ultimate beneficial owner; lees UBO) is een natuurlijk persoon met feitelijk zeggenschap of economisch voordeel (in het geval van economisch eigendom) van rechtspersonen zoals een onderneming of trust.[12]

Tot nog toe is 25% of meer zeggenschap over de juridische entiteit vereist om te voldoen aan de definitie. Onder de nieuwe Europese regelgeving daarentegen is ruimte gelaten voor lidstaten om dit te verlagen tussen de 15 tot 25 procent. Een politieke schikking zou men kunnen beweren, gezien vanuit het parlement 5% werd geopperd.[13] Bovendien zal in de toekomst niet alleen eigendom maar ook zeggenschap worden meegewogen, een zogenaamde “meerlagige eigendoms- en zeggenschapstructuur".[14]

Afsluitend zal de nieuwe wet- en regelgeving faciliteren dat mensen met een legitiem belang, te denken valt aan journalisten of maatschappelijke organisaties, vrije toegang krijgen tot informatie over de UBO’s.[15]

Conclusie

Concluderend zal de nieuwe Europese wetgeving enigszins aanvullen op het bestaande systeem dat Nederland kent. Doch zal met name op het gebied van toezichthouden een grote verandering plaatsvinden.  Vooruitblikkend zijn tot 2027, de Wwft en de implementatiewetgeving de sterkste handvatten voor iedereen betrokken bij het economisch strafrecht.

[1] Witwasbestrijding: Raad en Parlement akkoord over strengere regels’, Raad van de Europese Unie, consilium.europa.eu, 2024.

[2] ‘Het AML-pakket: van nationale fragmentatie naar Europese harmonisatie’, AMLC, 2025.

[3] Witwasbestrijding: Raad en Parlement akkoord over strengere regels’, Raad van de Europese Unie, consilium.europa.eu, 2024.

[4] ‘Nieuwe EU-regels ter bestrijding van witwaspraktijken’, Europees Parlement, europarl.europa.eu, 2024.

[5] ‘Nieuwe EU-regels ter bestrijding van witwaspraktijken’, Europees Parlement, europarl.europa.eu, 2024.

[6] ‘Het AML-pakket: van nationale fragmentatie naar Europese harmonisatie’, AMLC, 2025.

[7] A. Borel Rinkes, ‘Een nieuwe koers in witwasbestrijding’, Stibbe 2025.

[8] ‘Het AML-pakket: van nationale fragmentatie naar Europese harmonisatie’, AMLC, 2025.

[9] L.B.G. Hillen & G.P. Roth, ‘Voorstellen van de Europese Commissie tot hervorming van het Europese AML/CFT-landschap’, Ondernemingsrecht 2022/5, p. 3.

[10] ‘Nieuwe EU-regels ter bestrijding van witwaspraktijken’, Europees Parlement, europarl.europa.eu, 2024.

[11] L.B.G. Hillen & G.P. Roth, ‘Voorstellen van de Europese Commissie tot hervorming van het Europese AML/CFT-landschap’, Ondernemingsrecht 2022/5, p. 3.

[12] ‘Nieuwe Europese antiwitwaswetgeving op komst’, ordevanadvocaten.nl.

[13] Vakstudie Nieuws 2024/22.24, ‘Door nieuwe AML-voorstel leidt eigendom of zeggenschap van exact 25% tot het zijn van UBO’, aantekening, p. 2.

[14] Witwasbestrijding: Raad en Parlement akkoord over strengere regels’, Raad van de Europese Unie, consilium.europa.eu, 2024.

[15] ‘Nieuwe EU-regels ter bestrijding van witwaspraktijken’, Europees Parlement, europarl.europa.eu, 2024.